مفاصل فکی نقاطی هستند که در آنها استخوانهای تمپورال جمجمه و استخوان فک پایین به هم متصل میشوند. دو مفصل گیجگاهی فکی وجود دارد که در هر طرف صورت و جلوی گوش قرار دارند. رباطها، تاندونها و ماهیچهها از مفاصل حمایت میکنند و مسئول حرکت فک هستند. اختلالات گیجگاهی فکی به دلیل مشکلاتی در عضلات یا مفاصل فک یا بافتهای فیبری متصل کننده آنها ایجاد میشوند. این اختلالات بسته به نوع و دلایل ایجاد کننده آنها، روشهای درمانی متفاوتی دارند. ما در این مقاله به بررسی انواع روشهای درمانی این نوع اختلال میپردازیم.
مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) یکی از پیچیدهترین مفاصل بدن است: مانند یک لولا باز و بسته میشود و به جلو، پایین، عقب و از یک طرف به سمت دیگر میلغزد. این مفاصل در حین جویدن، بسته به موقعیت و سلامت دندانهای بالا و پایین، فشار زیادی را تحمل میکنند. TMJ حاوی یک قطعه بافت فیبری متراکم به نام دیسک مفصلی است. دیسک به عنوان یک بالشتک بین جمجمه و استخوان فک پایین عمل کرده و از ساییدگی آنها بر روی یکدیگر جلوگیری میکند. اختلالات TMJ در میان زنان و در سنین بین 40 تا 50 سال شایعتر است. در موارد نادر، نوزادان با ناهنجاریهای مفصل گیجگاهی متولد میشوند.
علل اختلالات گیجگاهی فکی
برای تشخیص و درمان بیماری های مفصل فکی نیاز به شناخت دقیق علت و بروز آنهاست. اغلب، علت اختلال مفاصل فکی ترکیبی از تنش عضلانی و مشکلات آناتومیک در مفصل گیجگاهی است. گاهی اوقات نیز ممکن است یک مسئله روحی و روانی موجب بروز این بیماری گردد مانند فشردن و ساییدن دندانها (براکسیسم)، اختلالات بدن (مانند استئوپنی، اختلالات خود ایمنی، اختلالات بافت همبند یا اختلالات ژنتیکی استخوان). همچنین عوامل دیگری مانند عفونت، آسیب، ناهماهنگی دندانها و حتی جویدن مداوم آدامس میتواند موجب بروز این بیماری گردد. سایر علل خاصی که باعث ایجاد اختلال در مفصل فکی میشوند عبارت اند از:
- خستگی و استفاده بیش از حد از عضلات
- آرتروز
- آنکیلوز
- حرکت بیش از حد
- سندرم درد میوفاسیال
سندرم درد میوفاسیال شایعترین اختلالی است که ناحیه گیجگاهی فکی را تحت تاثیر قرار میدهد. در این حالت، درد عضلانی و سفتی اطراف فک و محدودیت در باز شدن دهان و همچنین درد در سایر نواحی سر و گردن رخ میدهد. درد عمدتاً ناشی از خستگی یا استفاده بیش از حد عضلات اطراف مفصل است که گاهی اوقات به دلیل فشار دادن یا ساییدن دندانها در بیداری یا خواب به دلیل استرس روانی یا خواب ناشی میشود. فشار دادن و ساییدن در هنگام خواب بسیار بیشتر از فشار دادن و ساییدن دندانها در هنگام بیداری است.
اختلال مفصل گیجگاهی فکی داخلی
در رایجترین شکل اختلال TMJ داخلی، دیسک داخل مفصل در جلوتر از موقعیت طبیعی خود قرار میگیرد. زمانی که رباطهایی که مفصل را در جای خود نگه میدارند به دلیل آسیب دیدگی مفصل کشیده میشوند، دیسک از جای خود خارج میشود. اختلال TMJ داخلی میتواند با یا بدون جابجایی رخ دهد. جابجایی در اینجا به این معنی است که قسمتهایی از مفصل به موقعیت طبیعی خود بازگشتهاند. در اختلال همراه با جابجایی، دیسک تنها زمانی که دهان بسته است در موقعیت طبیعی خود قرار میگیرد. همانطور که دهان باز میشود و فک به سمت جلو میلغزد، دیسک به حالت قبلی خود بر میگردد و اغلب صدای تق تق یا صدای کلیک ایجاد میکند. با بسته شدن دهان، دیسک دوباره به جلو میلغزد. در اختلال داخلی TMJ بدون جابجایی مفصل، دیسک هرگز به موقعیت طبیعی خود نمیلغزد و میزان باز شدن دهان محدود است.
روش های درمان بیماری های مفصل فکی
درمان با استفاده از ابزارها و دستگاه های دهانی
یکی از روشهای درمان بیماری های مفصل فکی، استفاده از ابزارها یا ارتزهای دهانی است. در این حالت یک ابزار پلاستیکی نازک توسط دندانپزشک ساخته میشود تا روی دندانهای بالایی یا پایینی قرار گیرد. این ارتز دهانی اغلب ساییدن و فشردن دندانها بر روی یکدیگر را کاهش داده و به عضلات فک اجازه استراحت میدهد. زمان استفاده از این ارتزها معمولاً 8 هفته میباشد. با این حال بسته به شدت علائم، ممکن است استفاده طولانیتر مورد نیاز باشد.
خودمراقبتی و تغییر سبک زندگی
از دیگر روشهای درمان بیماری های مفصل فکی، تغییر رژیم غذایی و خود مراقبتی است. استفاده از غذاهای نرم، برش غذا به قطعات کوچکتر، جویدن آهسته و باز نکردن بیش از حد دهان باعث کاهش تنش عضلانی و فشار روی مفصل گیجگاهی فکی میشود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی نیز ممکن است برای درمان بیماری های مفصل فکی تجویز شود. فیزیوتراپی شامل درمان اولتراسوند، بیوفیدبک الکترومیوگرافی (که در آن فرد یاد میگیرد ماهیچههای فک را شل کند)، تمرینات کششی، تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست و ... میباشد.
استفاده از داروها
درمان دارویی نیز در مواردی برای درمان بیماری های مفصل فکی ممکن است مفید باشد. به عنوان مثال، داروهای شل کننده عضلات، مانند سیکلوبنزاپرین، ممکن است برای کاهش سفتی عضلات فک و درد آن تجویز شود. بنزودیازپین (داروی ضد اضطراب که عضلات را نیز شل میکند) گاهی اوقات میتواند به طور موقت قبل از خواب برای کمک به کاهش علائم مصرف شود. با این حال، این داروها درمان قطعی به شمار نمیروند و برای افراد مسن نیز توصیه نمیشوند. دارودرمانی فقط برای مدت کوتاهی، معمولاً برای یک ماه یا کمتر تجویز میشود.
جراحی، یکی از روش های درمانی موثر در اختلال TMJ
یکی از موثرترین روشها برای درمان بیماری های مفصل فکی، استفاده از روشهای جراحی است. عمل جراحی فک معمولاً زمانی انجام میشود که هیچکدام از روشها و درمان ذکر شده موثر واقع نگردد. در این روش، پزشک با استفاده از روشهای جراحی، موقعیت مفاصل در ناحیه گیجگاهی را به حالت عادی برمیگرداند. همچنین با قرار دادن استخوانهای فک و استخوان گیجگاهی در موقعیت مناسب خود، موجب از بین رفتن درد و التهاب در این ناحیه میشود. این روش نیز نیاز به مراقبتهای پس از جراحی داشته تا موقعیت مفاصل و استخوان در حالت طبیعی و عادی خود ثابت گردد.
مفاصل فکی نقاطی هستند که در آنها استخوانهای تمپورال جمجمه و استخوان فک پایین به هم متصل میشوند. دو مفصل گیجگاهی فکی وجود دارد که در...
دیدگاه خود را بنویسید